Voor leidinggevenden
Voor leidinggevenden is het soms lastig om te weten wat zij het beste kunnen doen in geval van intimidatie of bedreiging van medewerkers. Uit interviews met wetenschappers die te maken hebben gehad met bedreigingen blijkt steevast: de reactie van de direct leidinggevende is van groot belang voor de steun die de werknemer ervaart. Dit werkt door tot lang na het incident.
Onderstaande actiepunten zijn gebaseerd op gesprekken met specialisten en ervaringsdeskundigen binnen en buiten wetenschappelijke instellingen en de ervaringen van PersVeilig. De actiepunten zijn besproke met politie.
Let altijd goed op het (mentale) welzijn van je medewerkers. Intimidatie, haatreacties of bedreiging kunnen grote gevolgen hebben. Wees je daarvan bewust en biedt concrete hulp aan als er een incident gemeld wordt, of als je merkt dat je medewerker hulp nodig heeft.
Handreiking Aanpak bedreiging en intimidatie van wetenschappers
Wil je meer lezen over wat werkgevers, leidinggevenden en medewerkers kunnen doen in de aanpak van bedreiging en intimidatie? Download dan de handreiking ‘Aanpak bedreiging en intimidatie van wetenschappers’ (PDF), die voor alle Nederlandse universiteiten is geschreven.
Belangrijke documenten
KNAW-rapport over sociale veiligheid in de Nederlandse wetenschap (link)
Podcast 'De Goede Gesprekken' #5: sociale veiligheid in de Nederlandse wetenschap (link)
KNAW-rapport over academische vrijheid in Nederland (link naar PDF)
Inspiratiegids 'Wetenschap communiceren kun je leren!', van Nationaal Expertisecentrum Wetenschap & Samenleving (link).
Attacked, Harassed, Intimidated: A Narrative Review of Research and Action on Public Backlash Against Scientists in the Netherlands and Beyond (link).
Relevante programma's
Programma Sociale Veiligheid in Hoger Onderwijs en en Wetenschap (link naar website).
Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving (link naar website).
UNESCO. Programme on the Freedom and Safety of Scientists. Promoting scientific freedom and strengthening the safety of scientific researchers (link naar website).
Wat kun je doen als leidinggevende?
Neem de situatie serieus
Begrijp en erken de ernst van de situatie voor de betrokken medewerker.
Zorg dat er bij bedreiging aangifte bij de politie gedaan wordt namens de medewerker, betrek hierbij bijvoorbeeld de afdeling veiligheidszaken.
Bied praktische hulp bij online bedreiging
Bied de bedreigde medewerker aan alle reacties te laten verzamelen door bijvoorbeeld de communicatieafdeling.
Spreek met de communicatieafdeling af dat medewerkers niet getagd worden in berichten van de instelling als zij dit liever niet hebben.
Monitor socialmediareacties en haal dreigende en intimiderende reacties onmiddellijk weg indien mogelijk, en rapporteer berichten of reacties bij het socialmediakanaal. Maak wel eerst screenshots e.d. als eventueel bewijsmateriaal.
Ondersteun en stel gerust
Veel mensen die te maken hebben gehad met (online) haat of bedreiging, vragen zich af of zij zelf schuld hebben aan de beledigingen en dreigingen. Verzeker de medewerker dat hij/zij niets fout heeft gedaan.
Indien nodig is een publieke steunbetuiging aan de medewerker te overwegen. Zeker als het gaat om ernstige bedreigingen of zeer massale haatreacties.
Bedreigde medewerkers voelen zich vaak eenzaam, bied daarom een sociaal vangnet. Betrek eventueel directe collega’s daarbij. Dat kan heel steunend zijn.
Zorg voor goede opvolging en nazorg die het gevoel van veiligheid en welzijn van de medewerker kunnen verbeteren.
Werk samen
Sinds de lancering van de website WetenschapVeilig hebben de instellingen niet stil gezeten. Veel instellingen hebben mensen in dienst genomen die zich specifiek richten op de veiligheid van medewerkers.
Deze experts komen regelmatig bij elkaar in netwerkbijeenkomsten. Zo heeft UNL een netwerk voor sociale veiligheid en integrale veiligheid, waar veel kennis en ervaring wordt uitgewisseld. Zie o.a. de website van UNL over Sociale veiligheid.
Met ondersteuning van het ministerie van OCW is het Programma Sociale Veiligheid gestart, waarin een groot aantal partners samenwerkt aan het verbeteren van de veiligheid. Ook daar zijn experts vanuit de instellingen betrokken.
Ook het nieuwe Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving biedt mogelijkheden om kennis uit te wisselen over de manier waarop wetenschappers kunnen communiceren met de samenleving.
Internationaal heeft WetenschapVeilig tot veel initiatieven geleid. Zo is Unesco een groot programma gestart over vrijheid en veiligheid van wetenschappers. Daarmee ondersteunen zij ook overheden wereldwijd in het aanpassen en verbeteren van wet- en regelgeving. Zie: Programme on the Freedom and Safety of Scientists.